Bokashi

Wat is Bokashi?

Bokashi is het Japanse woord voor “goed gefermenteerd organisch materiaal”. Etensresten zoals schillen, stronkjes en kliekjes, maar ook tuinresten, en mest met stro zijn organische materialen die gefermenteerd kunnen worden. Alles kan, als het maar vers is.

Fermenteren

Fermenteren ken je vast van zuurkool. Verse witte kool wordt met behulp van onder meer melkzuurbacteriën en in zuurstofloze omstandigheid bewaard. Witte kool wordt hierdoor gefermenteerde witte kool. Als je dezelfde kool in een kom zou laten staan, dan zou het gaan rotten.

De microbiologie die verantwoordelijk is voor het fermentatieproces scheiden hele nuttige stofwisselingsproducten uit. Antioxidanten, vitamines, enzymen, natuurlijke antibiotica en groeihormonen. Niet alleen waardevol voor ons eigen lichaam maar ook voor de plant. Fermentatie is dus een conserveringstechniek waarbij voedingsstoffen en energie wordt behouden. Het wordt immers niet warm. Net als bij zuurkool heeft Bokashi een hogere voedingswaarde dan niet gefermenteerde organische materialen.

Bokashi als bodembooster

Bokashi biedt niet alleen voeding voor planten en verbetert de structuur van de bodem, maar activeert ook het bodemleven. Deze microben vestigen zich daardoor definitief in de bodem, vermeerderen zich en domineren over de aanwezige schadelijke bacteriën, schimmels en virussen. Zo creëer je een ziektewerende bodem en natuurlijke balans.

Traditioneel gebruikt men in Japan Bokashi om de microbiële diversiteit in de bodem te verhogen en planten te voorzien van bio-actieve voedingsstoffen, zoals natuurlijke antibiotica en groeihormonen, vitamines en aminozuren. Planten krijgen zo meer essentiële energie en een grotere weerbaarheid tegen schadelijke bacteriën en schimmels. De neutrale micro-organismen die in een ziektever­wekkende bodem eerst kozen voor de, tot dan toe, overheersende schadelijke micro-organismen, zullen zich nu aansluiten bij de effectieve micro-organismen van EM. Een ziekteverwekkende bodem wordt zo een ziektewerende bodem. Bekijk ook onze flyer over Bokashi als bodembooster.

Waarde van Bokashi

In tegenstelling tot gewone compost blijft in Bokashi koolstof en energie bewaard. Bokashi zorgt voor een:
• Goede voeding voor het bodemleven.
• Ontgiftende werking op de bodem.
• Goed leefmilieu voor micro-organismen.
• Snellere beschikbaarheid van de opneembare voedingsstoffen voor de plant.

De Effectieve Micro-organismen die in de Bokashi aanwezig zijn, zorgen voor:
• De productie van allerlei belangrijke bio-actieve stoffen, zoals enzymen, natuurlijke antibiotica en groeihormonen, vitamines en
anti-oxidanten.
• Een verschuiving naar een opbouwende en ziektewerende bodem.
• Een grotere microbiële diversiteit en activiteit.

Bokashi thuis maken
Met de Bokashi-keukenemmer fermenteer je je eigen keukenresten in huis. Door keukenresten te mengen met Bokashi-starter en afgesloten in de keukenemmer te bewaren, ontstaat er waardevol organisch materiaal. De Effectieve Micro-organismen aanwezig in de Bokashi-starter zorgen ervoor dat de aanwezige verse keukenresten fermenteren i.p.v. rotten. Rotting en stank krijgen in dit fermentatieproces geen schijn van kans. In ruil krijg je goede voeding voor het bodemleven.

Hoe maak je Bokashi?
1. Verdeel zo’n 20 ml Bokashi-Starter op de het rooster van de keukenemmer.
2. Snij de keukenresten in stukjes tot max. 5 cm.
3. Breng een laagje van 5 cm verse keukenresten in de emmer.
4. Verdeel 40 ml Bokashi-Starter op de keukenresten.
5. Druk de keukenresten stevig aan.
6. Sluit de Bokashi-keukenemmer goed af met het deksel.
7. Herhaal dit proces tot de emmer vol is.
8. Tap dagelijks of om de dag het verzamelde sap af. Het kan ongeveer een week duren voordat het eerste vocht afgetapt kan worden. De hoeveelheid vocht hangt af van welke resten in de emmer zijn verwerkt. Veel fruit geeft bijvoorbeeld veel vocht.
9. Laat minstens 2 weken fermenteren.
10. De Bokashi is klaar wanneer het een zoetzure geur heeft. De keukenresten zijn nauwelijks van structuur en uiterlijk veranderd.

Wat te doen met het Bokashisap?
Het afgetapte Bokashisap is ideaal als plantenvoeding en enten van het bodemleven voor tuinplanten. Het is rijk aan goede micro-organismen,  nutriënten en alle nuttige stoffen die vrijkomen bij het fermentatieproces.
Het sap is wel zuur. Verdun het Bokashi-sap daarom minimaal 1/100 met water (dat is 10 ml op 1 liter water). Het afgetapte sap kun je het beste meteen gebruiken. In het toilet/afvoerbuizen werkt het tevens als een natuurlijke reiniger en voorkomt verstopping.

De Bokashi kan nu rechtstreeks worden ingewerkt in de bodem van de (moes)tuin. Graaf een geul of gat (10 cm diep) en breng 1 kg Bokashi per 1 m2 aan. Dek het dan weer af met een laagje aarde. Wacht twee weken met zaaien of poten. Want anders zou het zaadje ook gaan fermenteren.
Als je het tussen de planten door verwerkt, houdt dan ca. 10 cm afstand tot de wortels. Hoe warmer hoe sneller de Bokashi wordt verteerd door het bodemleven. Op slechte, arme gronden kun je in jet voor – en najaar 1-2 kg/m2 verwerken.

Verwerken in potten en bakken
Meng de Bokashi met aarde in een pot van aardewerk. Zet die een paar weken of maanden omgekeerd op de bodem. De Bokashi zal hierin verteren tot een soort Bokashi-potgrond. Regenwormen kunnen zo vanuit de bodem de pot in.
Meng wat Bokashi door de (pot)grond in bloembakken. Wacht twee weken voordat je gaat zaaien of planten.


Verwerken in de compost
Meng de Bokashi door de compost. Zo dient het als een compostversneller en verrijkt het.

Bokashi maken op de (moes)tuin
Door je eigen groenten-, fruit- en tuinresten te verwerken tot Bokashi lever je een bijdrage aan het hergebruik van organisch materiaal en wordt het organische stofgehalte en de vruchtbaarheid van eigen bodem verhoogd.

Werkwijze
Kies een combinatie met minstens drie verschillende natuurlijke materialen. Vermeng houtig materiaal als stro, en houtige stengels met zachter materiaal als vers gras, etensresten of mest. Voeg per ton organisch materiaal toe:
• 12 kg Aegir Zeeschelpenkalk
• 12 kg Easdil Kleimineralen
• 12 kg Vulkamin granulaat (optie)
• 2 liter Microferm (verdund met water)

Je verwerkt deze ingrediënten tot een homogeen mengsel. Hiermee wordt de fermentatie (anaerobe proces) en kwaliteit van het eindproduct gewaarborgd. Daarna zet je een hoop op die je goed aandrukt, zodat zoveel mogelijk zuurstof uit de hoop verdwijnt. Als laatste dek je deze hoop met plastic zeil zodanig af dat er geen lucht meer bij kan komen. Laat de resten tenminste acht weken fermenteren. Hierna kan het ingewerkt worden in de bodem. Houdt ca. 10 cm afstand tot de wortels.

Dosering
1kg Bokashi per m2 bodem. Bij arme gronden twee keer per jaar 1 kg verwerken.

Waarom deze toevoegingen?
Elk ingrediënt heeft zijn functie. Met ruim 20 jaar ervaring weten wij dat je zo de beste Bokashi maakt:

Microferm zorgt voor de fermentatie. Deze vloeistof bestaat uit een optimale mix van bacteriën, schimmels en gisten. Ook wel EM (Effectieve Micro-organismen) genoemd. Het bevordert de omzetting van biomassa waardoor het organische materiaal beter benut kan worden. Microferm verhoogt het natuurlijk microbiële evenwicht en de biodiversiteit.
Aegir Zeeschelpenkalk voorkomt pH schommeling en zorgt voor een stabiele pH.
Edasil Kleimineralen binden vocht en belangrijke mineralen en andere nutriënten die tijdens het fermentatieproces vrijkomen.

Voordelen Bokashi maken en toepassen
• Optimale voeding voor het bodemleven
• Verhoogt de organische stofbalans
• Heeft ziekte-onderdrukkende werking op bodem
• Vitale bodem zorgt voor vitale planten
• Milieuvriendelijk door maximaal behoud van energie en koolstof (CO2 uitstoot nihil)
• Gebruik van materiaal van eigen bodem
• Behoud van mineralen binnen je eigen tuin

• Besparing afvoerkosten organisch materiaal

Bokashi maken van blad (tuin)
In de herfstperiode kunnen de afgevallen bladeren verzameld worden om bladbokashi te maken. Bokashi maken is, net zoals het fermenteren van bladeren in het bos, een natuurlijk proces. Het zorgt ervoor dat de nog aanwezige voedingselementen in de bladeren op een efficiënte wijze worden omgezet tot voeding voor de bodem. De bladbokashi kan je gebruiken als mulchlaag tussen je plantenborders. De bodem blijft zo bedekt en het werkt goed tegen onkruid.

Bereidingswijze:
Om de hoeveelheid toevoegmiddelen te bepalen rekenen we per ton en niet per kuub. 1m3 bladresten weegt ongeveer een halve ton. Als het blad droog weegt het iets minder. Voor 1 ton bladresten is nodig:

12 kg Aegir Zeeschelpenkalk
12 kg Edasil Kleimineralen
2 liter Microferm (nog verdunnen met water)

Je verwerkt deze ingrediënten tot een homogeen mengsel. De hoeveelheid water waarmee de Microferm wordt aangelengd hangt af van de vochtigheid van de gebruikte materialen. Het vochtgehalte van de hoop mag niet hoger zijn dan vijftig procent. Dit kan je als volgt controleren. Knijp het kant en klare mengsel in de hand samen. De kluit mag niet uiteenvallen en er mag geen vocht uitsijpelen.

Daarna zet je een hoop op die je goed aandrukt, zodat zoveel mogelijk zuurstof uit de hoop verdwijnt. Als laatste dek je deze af met een plastic zeil. Laat dit ten minste acht weken fermenteren voordat je het over de bodem verdeeld als bodemvoeding. Je kunt het mengsel ook in stevige plastic zakken opslaan. Let er goed op dat er geen lucht meer in de zak zit en afgesloten blijft. Verdeel een mulchlaag van 10 cm Bladbokashi over de bodem Of meng de Bladbokashi door de bodem.

Gefermenteerd
De verschillende organische stoffen worden niet gecomposteerd, maar wel gefermenteerd. Dat wil zeggen dat de Microferm de hoop anaëroob (zonder zuurstof) omzet in waardevolle voeding voor bodem. Het eindresultaat zal uiterlijk niet hetzelfde zijn als een gewone compost, maar is wel voorgefermenteerd zodat de bodemorganismen deze goed kunnen benutten en er minder verliezen zijn door oxidatie.

Bokashi maken in horeca of zorginstelling
De Bokashi-container is zeer geschikt om grotere hoeveelheden etensresten en/of tuinresten te fermenteren. Ideaal voor restaurants, zorginstellingen, woongroepen, buurtmoestuinen etc.
Etensresten kunnen dagelijks verzameld en verwerkt worden in de container. Gekookt voedsel, aardappelschillen, citrusvruchten, kleine botjes en graatjes en koffiedik mogen ook in de Bokashi-container! Houtige stengels fermenteren beter als ze zijn fijngemaakt met bijvoorbeeld een shredder.

De Effectieve Micro-organismen aanwezig in de Bokashi-starter zorgen ervoor dat de aanwezige verse keukenresten fermenteren i.p.v. rotten. Rotting en stank krijgen in dit fermentatieproces geen schijn van kans. In ruil krijg je goede voeding voor het bodemleven.

Werkwijze
• Snij de keukenresten in stukjes van maximaal 5 x 5cm.
• Verdeel een kleine hoeveelheid Bokashi-starter op de het rooster van de Bokashi-container.
• Breng een laag van ca. 5 cm verse keukenresten in de container.
• Strooi opnieuw een handvol Bokashi-starter op de keukenresten en druk alles stevig aan.
• Sluit de Bokashi-container goed af met het deksel.
• Herhaal dit proces tot de container vol is.

Tap dagelijks of om de dag het verzamelde sap af. Het kan ongeveer een week duren voordat het eerste vocht afgetapt kan worden. De hoeveelheid vocht hangt af van welke resten in de container zijn verwerkt. Veel fruit geeft bijvoorbeeld veel vocht. Aftappen is belangrijk, want Bokashi houdt niet van natte voeten.

Bokashisap is een soort superfood voor planten want het bevat voedingsstoffen en nuttige micro-organismen. Het is wel vrij zuur. Verdun het Bokashi-sap daarom minimaal 1/100 met water (dat is 10 ml op 1 liter water). Het beste is om het afgetapte sap meteen te gebruiken. In het toilet/afvoerbuizen werkt het als een preventieve en natuurlijke reiniging. Nog een voordeel!

• Laat de container nog 2 weken fermenteren met de deksel gesloten. De bovenste laag heeft nog tijd nodig.
• De Bokashi is klaar wanneer het een zoetzure geur heeft. De keukenresten zijn nauwelijks van structuur en uiterlijk veranderd.
• Verwerk de Bokashi rechtstreeks in de bodem of voeg het toe aan een Bokashihoop (met plastic luchtdicht afdekken) of verrijk de composthoop. Verwerk ca. 1 kg Bokashi/m2 op (tot max. 2 kg/m2 op arme gronden) per jaar. Bodemleven zoals bacteriën, schimmels en regenwormen verteren de Bokashi. De voedingstoffen die vrijkomen worden opgenomen door de planten.

Een startset Bokashicontainer bevat een container (120 liter), ijzeren rooster, aftapkraantje en 4 zakken Bokashi starter (a 2kg). De deksel sluit stevig en laat zo geen zuurstof door.

Bokashi grootschalig
Bokashi is een methode om organisch (rest)materiaal te fermenteren en toe te passen als effectieve bodemverbeteraar.

Bokashi maken door fermentatie
Bokashi is het Japanse woord voor ‘goed gefermenteerd organisch materiaal’, dat met behoud van alle energie, terug wordt gegeven aan de bodem. Het is een kringloopconcept met als doel de microbiële diversiteit in de bodem te verhogen en planten te voorzien van bio-actieve voedingsstoffen, zoals natuurlijke antibiotica, groeihormonen, vitamines en aminozuren.
Bokashi ontstaat met hulp van Effectieve Micro-organismen, oftewel EM®, ontwikkeld door Prof. Dr. Teruo Higa in Japan. Sinds 35 jaar gemeengoed in meer dan 150 landen, wereldwijd. Bokashi is namelijk een uitstekende bodemverrijker.

Werkwijze en toevoegingen
Bokashi kan van élk type vers organisch materiaal worden gemaakt. Denk aan: (drijf)mest, mislukte graskuil of aardappelafval, riet, bladeren, houtsnippers, maar ook aan reststromen van kwekerij en het openbaar groen. De resten worden vermengd met Microferm, Aegir Zeeschelpenkalk en Edasil Kleimineralen. Hiermee wordt de fermentatie (anaerobe proces) en kwaliteit van het eindproduct gewaarborgd. Alles wordt gemengd en minimaal 8 weken luchtdicht afgesloten. De organische resten zijn na 8 weken omgezet in waardevolle gefermenteerde bodemvoeding die met de meststrooier uitgereden wordt.

Elk ingrediënt heeft zijn functie
Met ruim 20 jaar ervaring weten wij dat je zo de beste Bokashi maakt:

Microferm zorgt voor de fermentatie. Deze vloeistof bestaat uit een optimale mix van bacteriën, schimmels en gisten. Ook wel EM(® genoemd. Het bevordert de omzetting van biomassa waardoor het organische materiaal beter benut kan worden. Microferm verhoogt het natuurlijk microbiële evenwicht en de biodiversiteit.
Ægir Zeeschelpenkalk voorkomt pH schommeling en zorgt voor een stabiele pH.
Edasil Kleimineralen binden vocht en belangrijke mineralen en andere nutriënten die tijdens het fermentatieproces vrijkomen.

Voordelen Bokashi maken en toepassen:
• Optimale voeding voor het bodemleven
• Verhoogt de organische stofbalans
• Heeft ziekte-onderdrukkende werking op bodem
• Vitale bodem zorgt voor vitale planten
• Milieuvriendelijk door maximaal behoud van energie en koolstof (CO2- en NH3 uitstoot nihil)
• Ingangsmateriaal grotendeels van eigen reststromen
• Behoud van mineralen binnen de bedrijfskringloop
• Besparing afvoerkosten organisch materiaal
• Kan (op eigen terrein) zelf worden gemaakt

Onafhankelijk onderzoeksbureau FIS heeft onderzocht wat de verschillen zijn tussen Bokashi en compost maken. Onderstaand tabel geeft weer dat het aantal kilo’s, voedingsstoffen en energie wordt behouden met fermentatie.